Rudnik nad Sanem. Plecionkarstwo. UNESCO
Tradycja plecionkarstwa w Polsce została oficjalnie wpisana na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Ogłoszenie decyzji miało miejsce podczas 20. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w Nowym Delhi w Indiach.
To już siódma polska tradycja wyróżniona tym prestiżowym wpisem. Wcześniej na liście znalazły się m.in.:
-
szopkarstwo krakowskie (2018),
-
kultura bartnicza (2020),
-
sokolnictwo (2021),
-
tradycja dywanów kwiatowych na procesje Bożego Ciała (2021),
-
flisactwo (2022),
-
polonez – tradycyjny taniec polski (2023).
Plecionkarstwo – wielowiekowa polska tradycja
Plecionkarstwo należy do najstarszych dziedzin rękodzieła w Polsce. Kosze, pojemniki i naczynia wyplatane z wikliny i innych materiałów roślinnych towarzyszyły codziennemu życiu – od królewskich folwarków po wiejskie gospodarstwa i współczesne przestrzenie publiczne.
W regionach o słabo rozwiniętym przemyśle plecionkarstwo często stawało się głównym źródłem utrzymania. Przykładem jest Nowy Tomyśl, gdzie od XVIII wieku rozwijano uprawę wikliny, a w Rudniku nad Sanem w 1878 roku powstała pierwsza Szkoła Koszykarska, kształcąca kolejne pokolenia rzemieślników.
Tradycja oparta na kunszcie i wiedzy o naturze
Polskie plecionkarstwo opiera się na dwóch filarach:
-
Ręcznej pracy przekazywanej z pokolenia na pokolenie,
-
Głębokiej wiedzy o pozyskiwaniu i przygotowywaniu naturalnych surowców – wikliny, słomy, korzeni drzew.
Dominującym materiałem w polskim plecionkarstwie jest wiklina, ściśle związana z lokalną historią i krajobrazem nadrzecznym. Tradycja ta łączy sztukę użytkową z ekologią i poszanowaniem naturalnych zasobów.
Formy i zastosowanie wyplatanych przedmiotów
Wyplatane kosze i pojemniki miały różne kształty i rozmiary – płaskie, okrągłe, owalne, półkoliste z pałąkami. Służyły do przechowywania ziemniaków, warzyw, owoców, drewna czy węgla.
Rzemieślnicy przywiązywali dużą wagę do estetyki przedmiotów, dzięki czemu tradycyjne formy plecionkarskie zachowały się niemal niezmienione przez wieki.
Wpis na Listę UNESCO – współpraca lokalnych społeczności
Wniosek o wpis przygotowano we współpracy z depozytariuszami tradycji, organizacjami pozarządowymi, instytucjami kultury oraz samorządami lokalnymi. Szczególną rolę odegrali twórcy z regionów o silnych tradycjach plecionkarskich, m.in.:
-
Nowego Tomyśla,
-
Rudnika nad Sanem,
-
okolic Łowicza.
Wpis plecionkarstwa na listę UNESCO to szansa na rozwój tej unikalnej tradycji poprzez:
-
warsztaty,
-
wystawy,
-
projekty edukacyjne.
Dzięki temu młodsze pokolenia będą mogły odkrywać bogactwo plecionkarstwa, a tradycja rękodzieła będzie przekazywana z pokolenia na pokolenie, wzmacniając dziedzictwo kulturowe Polski.
